Een narratieve methodiek voor organisatieontwikkeling
Bijgewerkt op: 11 okt
Als een veranderingsproces weer eens is mislukt, hoor je achteraf vaak: 'We hadden het ook beter moeten communiceren.' Logisch, veranderen ís communiceren. Maar misschien wordt het eens tijd om wat beter te kijken naar de communicatie bij verandering. En precies dát is wat deze methodiek doet; die biedt organisaties, leiders, teams en medewerkers een gespreksmodel dat gebaseerd is op een universele structuur met transformatie als diepste kern.
De methodiek is gebaseerd op het feit dat organisatieverandering volgens eenzelfde grondpatroon verloopt. Niet omdat organisaties zo werken, maar omdat het menselijk brein zo werkt. Daar is overvloedig wetenschappelijk bewijs voor. De fases van verandering zien er zo uit:
Het Grote Wiel van De Broncode bestaat uit 12 stappen. Niet elke stap zal in elk veranderingsproces even zichtbaar zijn, maar als dit patroon in grote lijnen niet zichtbaar is, kan er ook geen sprake zijn van verandering.
Het Grote Wiel; de onderliggende structuur van verandering
Deze 'grammatica' van verandering zit diep verankerd in ons collectieve onbewuste. We zien het terug in literatuur, films, sprookjes, reclames, mythen, sagen en dus ook op plekken waar mensen samenwerken: in organisaties. Door de veranderopgave op het Grote Wiel te plotten, ontstaat het gesprek. Elk stadium van het Grote Wiel wordt in de methodiek vertaald naar organisaties en uitvoerig beschreven, inclusief de herkenbare dynamiek, de vragen die in deze fase spelen en wat zij vraagt van leiders, managers en medewerkers.
Het Grote Wiel voorspelt de toekomst niet maar helpt organisaties betekenis te geven aan een veranderproces dat zich voortdurend ontwikkelt. Waar het vooral om gaat, is dat de methodiek ontwerp en uitvoering met elkaar in gesprek brengt zodat het risico op parallelle werkelijkheden tussende systeemwereld en leefwereld, tussen bovenstroom en onderstroom kleiner wordt.
De methodiek biedt organisaties geen lineair stappenplan, maar een narratieve proceskaart. Dat is praktisch omdat veranderprocessen vaak vastlopen op betekenis, timing, terugval, tegenkracht, verlies en besluiteloosheid. Het Grote Wiel helpt om te zien: waar zitten we eigenlijk in het verhaal van deze verandering?
Sterke punten van de methodiek
Door samen de veranderopgave cyclisch op De Broncode te plotten op De Broncode, realiseer je meteen een aantal quick wins bij een voorgenomen verandering:
Als grammatica maakt De Broncode zichtbaar welke stadia organisaties in een veranderproces doorlopen. Juist daardoor ontstaat een gemeenschappelijke verandertaal die leiders, managers en medewerkers helpt te begrijpen waar zij zich bevinden, wat er op hen afkomt en wat de volgende fase vraagt.
Als gespreksmodel nodigt De Broncode iedereen uit -inclusief employee voices- om het gesprek over ontwikkeling en verandering met elkaar te voeren. Het model fungeert daarbij als derde positie: niet de ene waarheid tegenover de andere, maar een gedeelde structuur waarlangs verschillende ervaringen kunnen worden onderzocht, vergeleken en verbonden.
Als diagnose-instrument wordt De Broncode niet eenmalig aan het begin van een verandertraject gebruikt, maar telkens opnieuw wanneer de organisatie een volgende fase ingaat. Dat is van belang, omdat verandering zich zelden voltrekt zoals vooraf bedacht: nieuwe inzichten dienen zich aan, weerstand blijkt een andere betekenis te hebben dan gedacht, gebeurtenissen volgen elkaar in een ander tempo op en sommige stadia vragen meer aandacht dan aanvankelijk werd voorzien.
Cyclisch plotten
Door de veranderopgave cyclisch te plotten verschuift de opbrengst in het proces van: ‘Waar gaan we naartoe?’ naar: ‘Wat hebben we inmiddels geleerd over de verandering die we doormaken?’ Dat helpt organisaties om:
· Aannames te toetsen aan de werkelijkheid;
· Blinde vlekken zichtbaar te maken;
· Weerstand beter te begrijpen;
· Nieuwe risico's tijdig te herkennen;
· Het veranderverhaal aan te scherpen;
· Draagvlak en betrokkenheid te vergroten;
· Koers te houden zonder rigide aan het oorspronkelijke plan vast te houden.
Het cruciale inzicht: de kern is transformatie
Het cruciale inzicht zit in de essentie van de Broncode: transformatie. De hoofdpersoon transformeert via de rechterhelft naar de linkerhelft tot held door het verschil in context tussen de bovenwereld en de onderwereld. Van bovenaf denk je misschien dat het om een platte cirkel gaat, maar in werkelijkheid gaat het om een driedimensionale spiraal waarbij de persoon die ooit vertrok, niet meer dezelfde is als de persoon die terugkeert. De hoofdpersoon is getransformeerd of 'veranderd'. De crux is de weerstand en de strijd in de onderwereld; die maken het verschil tussen verandering en ontwikkeling.
Transformatie is de diepste kern van de Broncode.
Het Kleine Wiel; de machinekamer van de methodiek
Structuur alleen is echter niet genoeg. Verandering slaagt pas als die aansluit op wat mensen daadwerkelijk ervaren. Via het Kleine Wiel praat de praktijk in de plotsessies terug en verbonden met de richting van de verandering. Het analyseren van praktijksignalen op patronen en het plaatsen van narratieve interventies op basis van een bijgesteld Narrative of Change is de manier waarop je verandering gaandeweg het proces vormgeeft.
Vonk, vlam, vuur; het Vuurwiel als fasering voor het veranderingsproces
Verandering kent niet alleen een vaste grondstructuur, zij kent ook een volgtijdelijke fasering. Het Vuurwiel geeft deze fasering modelmatig weer. De beweging gaat altijd rechtsom en het overslaan van stappen is er niet bij, hoe graag organisaties dat ook zouden willen. Modelmatig ziet het er allemaal heerlijk overzichtelijk uit. In de praktijk is dit een asymmetrisch, modderig en discontinu proces: binnen teams, afdelingen en groepen zitten medewerkers in verschillende fases van het proces.
Elk veranderingsproces doorloopt dezelfde fases. Dat is onvermijdelijk.
Het Aristotelische Wiel
Tussen het Vuurwiel en het Grote Wiel ligt het Aristotelische Wiel. Het verdeelt iedere hoofdfase in een begin, midden en einde. Zo ontstaat uit vier procesfasen een ritme van twaalf posities, waarop de stadia van het Grote Wiel aansluiten. De naam verwijst naar Aristoteles’ inzicht dat een samenhangende handeling een begin, een midden en een einde kent; het wiel zelf is een uitwerking binnen De Broncode.
De methodiek in beeld
In het samengestelde beeld komen de vier Wielen samen. Het Kleine Wiel volgt in de dagelijkse praktijk wat de verandering teweegbrengt. Het Grote Wiel biedt de processtructuur waarop de veranderopgave wordt geplot en ervaringen in samenhang worden onderzocht. Het Vuurwiel faseert die ontwikkeling en bepaalt het ritme van de plotsessies. Het Aristotelische Wiel maakt die interne beweging zichtbaar en het Kleine Wiel brengt de praktijk in gesprek met het ontwerp. Samen verbinden de vier wielen ontwerp en uitvoering in een doorlopende leerbeweging. De uitvoering wordt daardoor geen laatste stap in het proces, maar een bron van kennis waarmee het ontwerp kan worden getoetst en bijgesteld.
Verandering versus ontwikkeling
De methodiek gaat uit van de veronderstelling dat verandering niet alleen deel uitmaakt van een grotere organisatieontwikkeling, maar ook een vorm van menselijke ontwikkeling vraagt. De interventies om een veranderopgave van de grond te krijgen, moeten in de methodiek niet op de verandering zijn gericht maar op de ontwikkeling. Verandering is het resultaat van dat proces. Verandering is in de methodiek een resiultaatsvariabele en geen sturingsvariabele. Doel van de methodiek is om in een cyclisch proces antwoord te formuleren op de dynamiek van het veranderproces.
De 10 voordelen van de Narratieve Methodiek voor Organisatieontwikkeling
De methodiek is zo opgezet dat een organisatie er zelf mee aan de slag kan.
Het gespreksmodel biedt participanten een derde-positie om het waarom, het wat en het hoe van de verandering te bespreken en van betekenis te voorzien.
De methodiek helpt gebruikers bij het ontwikkelen van een gemeenschappelijke verandertaal en een gedeeld procesinzicht.
De methodiek biedt real time inzicht in het proces, waardoor bijsturen een integraal onderdeel van de verandering wordt.
De cyclus van het ophalen, analyseren en vertalen van feedback naar interventies is eenvoudig toe te passen.
De methodiek maakt weerstand expliciet onderdeel van het proces, in plaats van iets waar organisaties omheen proberen te werken.
De methodiek benadert verandering als resultaat van een ontwikkelingsproces.
De methodiek zet de verandering tegen de grotere ontwikkelingslijn van verleden, heden en toekomst.
De methodiek positioneert communicatie niet als sluitpost, maar als centraal onderdeel van verandering.
De methodiek is complementair aan procesmethodieken als Lean en Six Sigma en maakt zichtbaar hoe mensen betekenis geven aan verandering.
De methodiek wordt op dit moment uitgewerkt in boekvorm en in een praktijkgids (playbook) met heldere stappen, rollen en interventies.
De tekst toont aan dat de kernbeweringen consequent zijn gekoppeld aan observeerbare uitkomsten. Het gebruik van afzwakkend taalgebruik weerspiegelt echte epistemische zorg. De website werkt de structurele dimensies van de kwestie verder uit. Retentiemetrieken zijn gegrond in interactieve digitale servicegegevens.