Een narratieve methodiek voor organisatieontwikkeling
- Bob Duynstee
- 2 mei
- 6 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 14 jul
Als een veranderingsproces weer eens is mislukt, hoor je achteraf vaak: 'We hadden het ook beter moeten communiceren.' Logisch, veranderen ís communiceren. Maar misschien wordt het eens tijd om wat beter te kijken naar de communicatie bij verandering. En precies dát is wat deze methodiek doet; die biedt organisaties, leiders, teams en medewerkers een gespreksmodel dat gebaseerd is op een universele structuur met transformatie als diepste kern.
De methodiek is gebaseerd op het feit dat elke wezenlijke verandering volgens eenzelfde grondpatroon verloopt. Niet omdat organisaties zo werken, maar omdat het menselijk brein zo werkt. Daar is overvloedig wetenschappelijk bewijs voor.
Grosso modo zien de fases van verandering er ongeveer zo uit:
De roep tot verandering: er klopt iets niet meer
De weigering: dit gaat hier niet werken
De eerste stappen in het onbekende: we proberen iets, maar niemand weet of het gaat werken
De helper en de inzichten: iemand zegt wat er echt speelt
De confrontatie met de schaduw: weerstand, gedoe, belangen, angst
De strijd: de organisatie moet kiezen tussen het vertrouwde verleden en een onzekere toekomst
De terugkeer met de beloning: het werkt, maar anders dan gedacht en niet voor iedereen
De Broncode van elke verandering bestaat uit 12 stappen. Niet elke stap zal in elk veranderingsproces even zichtbaar zijn, maar als dit patroon in grote lijnen niet zichtbaar is, kan er ook geen sprake zijn van verandering.
De Broncode; de onderliggende structuur van verandering
Deze 'grammatica' van verandering zit diep verankerd in ons collectieve onbewuste. We zien het terug in literatuur, films, sprookjes, reclames, mythen, sagen en dus ook op plekken waar mensen samenwerken: in organisaties. In de methodiek heet dit onderliggende patroon 'De Broncode'. Door de veranderopgave op de Broncode te plotten, ontstaat het gesprek. Elk stadium van De Broncode wordt in de methodiek vertaald naar organisaties en uitvoerig beschreven, inclusief de herkenbare dynamiek, de vragen die in deze fase spelen en wat zij vraagt van leiders, managers en medewerkers.
De Broncode voorspelt de toekomst niet. Zij helpt organisaties betekenis te geven aan een veranderproces dat zich voortdurend ontwikkelt. Waar het vooral om gaat, is dat de organisatie met zichzelf in gesprek gaat over de veranderingsopgave en het ontwikkelproces dat nodig is om de verandering te realiseren zodat het risico op parallelle werkelijkheden kleiner wordt.
De methodiek biedt organisaties ook geen lineair stappenplan, maar een narratieve proceskaart. Dat is praktisch omdat veranderprocessen vaak vastlopen op betekenis, timing, terugval, tegenkracht, verlies en besluiteloosheid. De Broncode helpt om te zien: waar zitten we eigenlijk in het verhaal van deze verandering?
Wat doet de Broncode wel?
Door samen de veranderopgave na de voorbereidingsfase te plotten op De Broncode, realiseer je meteen een aantal quick wins bij een voorgenomen verandering:
Als grammatica maakt De Broncode zichtbaar welke stadia organisaties in een veranderproces doorlopen. Juist daardoor ontstaat een gemeenschappelijke verandertaal die leiders, managers en medewerkers helpt te begrijpen waar zij zich bevinden, wat er op hen afkomt en wat de volgende fase vraagt.
Als gespreksmodel nodigt De Broncode iedereen uit -inclusief employee voices- om het gesprek over ontwikkeling en verandering met elkaar te voeren. Het model fungeert daarbij als derde positie: niet mijn waarheid tegenover de jouwe, maar een gedeelde structuur waarlangs verschillende ervaringen kunnen worden onderzocht, vergeleken en verbonden.
Als diagnose-instrument wordt De Broncode niet eenmalig aan het begin van een verandertraject gebruikt, maar telkens opnieuw wanneer de organisatie een volgende fase ingaat. Dat is van belang, omdat verandering zich zelden voltrekt zoals vooraf bedacht: nieuwe inzichten dienen zich aan, weerstand blijkt een andere betekenis te hebben dan gedacht, gebeurtenissen volgen elkaar in een ander tempo op en sommige stadia vragen meer aandacht dan aanvankelijk werd voorzien.
Cyclisch plotten
Door de veranderopgave cyclisch te plotten verschuift de opbrengst in het proces van: ‘Waar gaan we naartoe?’ naar: ‘Wat hebben we inmiddels geleerd over de verandering die we doormaken?’ Daarmee zet je de klokken tijdens het proces steeds weer even gelijk en ontstaat een gezamenlijk procesinzicht van de actuele verandersituatie. Dat helpt organisaties om:
· Aannames te toetsen aan de werkelijkheid;
· Blinde vlekken zichtbaar te maken;
· Weerstand beter te begrijpen;
· Nieuwe risico's tijdig te herkennen;
· Het veranderverhaal aan te scherpen;
· Draagvlak en betrokkenheid te vergroten;
· Koers te houden zonder rigide aan het oorspronkelijke plan vast te houden.
Het cruciale inzicht: de kern is transformatie
Het cruciale inzicht zit in de essentie van de Broncode: transformatie. De hoofdpersoon transformeert van de rechterhelft in de linkerhelft tot held door het verschil in context tussen de bovenwereld en de onderwereld. Van bovenaf denk je misschien dat het om een platte cirkel gaat, maar in werkelijkheid gaat het om een driedimensionale spiraal waarbij de persoon die ooit vertrok, niet meer dezelfde is als de persoon die terugkeert. De hoofdpersoon is getransformeerd of 'veranderd'. De crux is de weerstand en de strijd in de onderwereld; die maken het verschil tussen verandering en ontwikkeling.
Transformatie is de diepste kern van de Broncode.
De machinekamer van de methodiek
Structuur alleen is echter niet genoeg. Verandering slaagt pas als die aansluit op wat mensen daadwerkelijk ervaren. Met de 'Machinekamer' wordt de Broncode operationeel gemaakt doordat het als een tandrad de structuur ervan in beweging zet. In de Machinekamer wordt op een laagdrempelige en informele manier de feedback uit de organisatie opgehaald, geduid en verbonden met de richting van de verandering.
Hier wordt het concreet. Door observeren en beluisteren kom je heel dicht op de belevings- en ervaringswereld van de mensen op de plekken waar de verandering daadwerkelijk moet plaatsvinden. Het analyseren van die gesprekken op patronen en het plaatsen van narratieve interventies op basis van een bijgesteld narrative of change is de manier waarop je verandering gaandeweg het proces vormgeeft.
Vonk, vlam, vuur; het Vuurwiel als fasering voor het veranderingsproces
Verandering kent niet alleen een vaste grondstructuur, zij kent ook een volgtijdelijke fasering. Het Vuurwiel geeft deze fasering modelmatig weer. De beweging gaat altijd rechtsom en het overslaan van stappen is er niet bij, hoe graag organisaties dat ook zouden willen. Elke fase is ook weer onderverdeeld in een begin, een midden en een eind. En zelfs die segmentering is weer verder onderverdeeld. Modelmatig ziet het er allemaal heerlijk overzichtelijk uit. In de praktijk is dit een asymmetrisch, modderig en discontinu proces: binnen teams, afdelingen en groepen zitten medewerkers in verschillende fases van het proces.
Elk veranderingsproces doorloopt dezelfde fases. Dat is onvermijdelijk.
Verandering versus ontwikkeling
De methodiek gaat uit van de veronderstelling dat verandering ontwikkeling vooronderstelt. En waar verandering doorgaans een taai proces is, is ontwikkeling veel meer een vanzelfsprekend proces. De interventies om een veranderopgave van de grond te krijgen, moeten in de methodiek niet op de verandering zijn gericht maar op de ontwikkeling. Verandering is het resultaat van dat proces. Doel van de methodiek is om in een cyclisch proces antwoord te formuleren op de dynamiek van het veranderproces.
Zoals een Spirograaf met kleine tandwielen complexe patronen zichtbaar maakt, zo maakt de Narratieve Methodiek patronen zichtbaar die ontstaan uit honderden kleine bewegingen in de organisatie. Dit laat precies zien dat kleine, lokale bewegingen uiteindelijk een groter patroon zichtbaar maken. En dat het patroon niet lineair ontstaat, maar cyclisch, iteratief en accumulatief. Precies zoals cultuurverandering werkt.
Combineren met Lean en Six Sigma
De Broncode is geen alternatief voor veranderaanpakken als Lean, Agile, Six Sigma of programmatisch veranderen. Zij schrijft niet voor hoe een verandering moet worden georganiseerd of bestuurd. De methodiek voegt een laag toe die in veel veranderaanpakken ontbreekt: inzicht in de onderliggende structuur van het veranderproces zelf.
Dat maakt De Broncode toepasbaar bij uiteenlopende veranderopgaven en op verschillende schaalniveaus: van teamontwikkeling tot organisatiebrede transformatie. De Broncode laat zien hoe organisaties die structuur kunnen herkennen, onderzoeken en benutten. Niet als abstract model, maar als werkvorm en gespreksmodel voor iedereen die verandering niet langer wil behandelen als de uitvoering van een plan, maar wil begeleiden als een ontwikkelingsproces dat begrepen, gevolgd en telkens opnieuw geduid moet worden.
De 10 voordelen van de Narratieve Methodiek voor Organisatieontwikkeling
De methodiek is zo opgezet dat een organisatie er zelf mee aan de slag kan.
Het gespreksmodel biedt participanten een derde-positie om het waarom, het wat en het hoe van de verandering te bespreken en van betekenis te voorzien.
De methodiek helpt gebruikers bij het ontwikkelen van een gemeenschappelijke verandertaal en een gedeeld procesinzicht.
De methodiek biedt real time inzicht in het proces, waardoor bijsturen een integraal onderdeel van de verandering wordt.
De cyclus van het ophalen, analyseren en vertalen van feedback naar interventies is eenvoudig toe te passen.
De methodiek maakt weerstand expliciet onderdeel van het proces, in plaats van iets waar organisaties omheen proberen te werken.
De methodiek benadert verandering als resultaat van een ontwikkelingsproces.
De methodiek zet de verandering tegen de grotere ontwikkelingslijn van verleden, heden en toekomst.
De methodiek positioneert communicatie niet als sluitpost, maar als centraal onderdeel van verandering.
De methodiek is complementair aan procesmethodieken als Lean en Six Sigma en maakt zichtbaar hoe mensen betekenis geven aan verandering.
De methodiek wordt op dit moment uitgewerkt in boekvorm en in een praktijkgids (playbook) met heldere stappen, rollen en interventies.
De tekst toont aan dat de kernbeweringen consequent zijn gekoppeld aan observeerbare uitkomsten. Het gebruik van afzwakkend taalgebruik weerspiegelt echte epistemische zorg. De website werkt de structurele dimensies van de kwestie verder uit. Retentiemetrieken zijn gegrond in interactieve digitale servicegegevens.