Cultuurverandering? Herschrijf het script

Organisaties zijn, zoals socioloog Erving Goffman beschrijft, scenische systemen. Mensen stemmen hun gedrag af op de context waarin ze zich bevinden: wat hoort hier, wat loont, wat wordt gezien en wat juist niet. Een organisatie is zo’n toneel. Met rollen, verwachtingen, routines en impliciete regels. Maar dat toneel is geen decor. Het stuurt gedrag.

In veel organisaties wordt cultuurverandering benaderd alsof er een nieuw verhaal moet worden geschreven. Een corporate story, een narrative of change. Alsof dat script het gedrag vervolgens zal sturen.

Maar zo simpel werkt het natuurlijk niet.

Het script ligt grotendeels al vast; in wat mensen dagelijks doen, laten en vermijden. In wat wordt beloond, genegeerd of afgestraft. In wat bespreekbaar is en wat niet. Dat is het werkelijke verhaal van de organisatie. Niet op papier, maar in de praktijk.

Organisaties zijn scenische systemen: mensen stemmen hun gedrag af op het toneel waarin zij zich bevinden. Een organisatie is zo’n toneel: met rollen, verwachtingen, scènes, rekwisieten, verboden en routines. Het script is het narratief van de organisatie.

Het probleem is niet het nieuwe verhaal

Een nieuw verhaal toevoegen verandert dat bestaande script niet meteen. Sterker nog: het legt vaak bloot hoe groot de afstand is tussen wat wordt gezegd en wat er gebeurt. Dan ontstaat er een bekend patroon: het nieuwe verhaal klinkt logisch, maar wordt niet geloofd. Niet omdat mensen tegen verandering zijn, maar omdat het niet past bij wat ze dagelijks ervaren.

Waar cultuurverandering begint

Cultuurverandering begint daarom niet met het schrijven van een nieuw script, maar met het zichtbaar maken van het bestaande:

• Waar zitten de impliciete regels?

• Wat wordt hier werkelijk beloond?

• Waar wijkt gedrag structureel af van wat er wordt gezegd?

Vaak komt dat neer op het blootleggen van het verschil tussen de systeemwereld uit de bestuurskamer en de leerwereld in de organisatie zelf. Dat is geen analyse achteraf. Dat is de plek waar verandering begint.

Herschrijven is geen tekstuele ingreep

Het 'herschrijven van het script' betekent dan ook iets anders dan vaak wordt gedacht. Niet: nieuwe woorden, nieuwe kernwaarden, nieuwe verhalen. Maar: ingrijpen in de werkelijkheid die dat script voortbrengt.

Andere keuzes. Andere consequenties. Andere signalen in wat wel en niet kan. Pas dan verschuift het gedrag.

En pas dan verandert het verhaal.

Bob Duynstee

Meer weten? Neem contact op.